Zaharya Efendi (Mir Cemil)

Zaharya Efendi (Mir Cemil)

 

Büyük Besteci

Zaharya Efendi (Mir Cemil)

 

Klasik Türk musikisinin bütün devirlerdeki en büyük bestekârlarının en başta gelenlerindendir. Zaharya, aslen Rum'dur. Türk musikisine şaheserler veren bu büyük bestekârın doğum tarihi hakkında hiçbir yerde bir kayıt yoktur. Ölüm tarihi 1740 diye tahmin edilmektedir. 

Zaharya'nın kiliseye ait bestelediği eserler, ayin bittikten sonra, halk dağılırken okunan eserlerdir ve (Kalofonikus Irmus) adını taşırlar. Bestekâr bu eserlerini Kilise notası ile yazmıştır. Papadopulo Tarihi'nde, Zaharya'nın kilise musikisini patrikhane baş hanendesi Daniel'den öğrendiği, ayrıca bu değerli bestekârın Arap ve Acem musikileri hakkında da bilgi sahibi olduğu yazılıdır.

Çok üstün bestekârlığının yanı sıra zamanının ünlü hanendelerinden olan Zaharya, o devrin en karlı işlerinden biri olan kürk ticareti ile uğraşmıştır. Bu sebeple de hayatı büyük bir rahatlık içinde geçmiştir. Hayatının sonlarına doğru ihtida etmiş (Müslüman olmuş) ve Mir Cemil adını almıştır. Bazı eserlerinin üzerinde Cemil Bey diye yazılı olduğu da görülmüştür. Bu isimlerle kayıtlı eserlerin üslup bakımından Zaharya tarafından bestelenmiş olduğu kuvvet kazanmaktadır. 

Eserlerinde Ağır Çember ve Aksak Semai usullerine önem vermiştir. İstanbul'da vefat ettiği muhakkaktır. Ancak defnedildiği yer belli değildir. (http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=914, Yılmaz Öztuna, Müzik Ansiklopedik Sözlük C:2 S: 508)

 

 Lâ'lin emdir hikmetin sorma dil-i şeydâ bilir Bûselik Aşîran Çenber(Ağır) _
 Cihanı hüsnüne meftun eden şûh-i cihansın sen  Hicaz Aksak Semâî _
 Düşmesin miskin gönüller zülf-i anber-bûlere Hicaz Çenber(Ağır) _
 Tâb-ı rûhu sanma dil-i sûzânıma düştü Hicaz Berefşan _
 Cemâlin âteş-i câmıyle bir şem-i şebistandır Hüseynî Çenber(Ağır) Nâfiz (18 yy.)
 Şebnem gibi saçılsın hûn-i eşk-i pür-revânım  Hüseynî Berefşan _
 Tal'atın devr-i kamerde mihri âlem-tâb eder Hüseynî Aksak Semâî Nâfiz (18.yy)
 Karar etmez gönül mürgü bu bağın değme şâhında Isfahan Aksak Semâî Bâkî
 Leyle-i zülfün dil-i mecnûn olur dîvânesi Isfahan Çenber(Ağır) _
 Reng-i mevc-i âb-ı zümrütten boyandı câmesi Rast Çenber (Ağır) Nâfiz (18.yy)
 Gülsitân-ı nakş-ı hüsnünden bahâristan yazar Sabâ Devr-i Kebîr Nâfiz (18 yy.)
 Çeşm-i meygûnun ki bezm-i meyde cânân döndürür Segâh Çenber(Ağır) Mehmet Ragıp Paşa
 Câm-ı lâ'lin sun pey-â pey hâtır-ı mestâne yap Uşşâk Çenber(Ağır) _
 Terkeyledi gerçi beni ol mâh-cemâlim Hicaz Yürük Semâî _

Hazırlayan: Suat Yener

19.09.2025