Haşim Bey (1814-1868)

Haşim Bey (1814-1868)

 

Haşim Bey 1814 yılında İstanbul’da Fatih’in Sarıgüzel semtinde doğdu. Babası Seyit Mehmet Sadık Ağa’dır. Daha 11 yaşında iken Enderun’un hazine odasına alındı (1825). O yaşlarda bile musikideki yeteneği dikkati çektiği için yetiştirilmesi Dellâlzâde’nin sorumluluğuna verildi. Padişah Abdülaziz’e müezzinbaşı ve musahipliğine getirildi. Ondokuz yaşında Münire Hanımla evlendi; 1847 yılında hacca gitti. Bu sıralarda sarayda serhanendelik yapıyordu (1861). Sultan Aziz’in tahta geçişinden önce de Sultan Mecid’in muhasipliğini yapmıştı.

 

İlk eşi Münire Hanım’dan 1859 yılında boşandı. Aynı yıl Huricihan Hanım ile evlendi. 1862 yılında Huricihan Hanım vefat edince Zehra Hanım’la evlendi. Üç anneden beş çocuğu dünyaya geldi.

 

Musiki sanatında ilk hocası Dellâl-zâde İsmail Efendi’dir. O yıllarda Enderun’da hoca olan Dede Efendi’den yararlandı. Bahariye Bektaşi tekkesi şeyhi Hafız Baba’ya devam ederek Bektaşi oldu.

Haşim Bey, musikimizin bilimsel yönü ile de uğraşarak “Haşim Bey Mecmuası” adı ile bilinen bir eser yazmıştır.   Eserini yazarken Abdulbaki Nasır Dede’nin Tedkik ü Tahkik’inden yararlanmıştır. Kitapta Neveser makamının Dede Efendi tarafından tertip edildiğine dair kayıt vardır. Bu kitap Sultan Abdülaziz’e sunulmuştur.

 

Bir icrakâr olarak çok kuvvetli bir hanendeydi. Geleneksel okuyuş üslûbumuzun bütün inceliklerini bilirdi. Aynı zamanda bildiği eserlerin çokluğu ile ünlüydü.

 

Bestenigâr makamında bestelediği ve kendi yorumunu yaptığı ağır Aksak şarkı:

 

Kaçma mecburundan ey ahu-i vahşi ülfet et

Gayrı bu bîgânelikten geç vefayı âdet et

Bezme gel sermest_i hicrin neşe yâb-ı vuslat et

Şarkı söyle, raksa çık, sakilik eyle, sohbet et.

“Ben sana mecburum kaçma benden vahşi güzel.

İlgisizlikten vaz geç vefa et.

Mecliste kavuşma neşesi ver ayrılık sarhoşluğundan vaz geç .

Şarkı söyle, dans et, şarap ver, sohbet et.”

 

Ali Şefkati Efendi’nin güftesi olan bu eseri Nergis Hanım, Atatürk’ün huzurunda defalarca icra etmiştir. Çok değerli öğrenciler yetiştirerek bu bilgileri onlara da öğretti. Bunlar arasından her biri bir değer olan Hacı Arif Bey, Hacı Fâik Bey, Bolahenk Nuri Bey, Ekmekçi Bağdasar, Neyzen Salim Bey sayılabilir. Dini ve din dışı musiki bestekârıdır. Çok Bektaşi nefes bestelemesine rağmen adını kullanmadığı için, elde mevcut eserlerinin hangilerinin Hâşim Bey’e ait olduğu bilinmiyor.

Çağdaşı olan bestekârlar gibi o da şiirle uğraşmış, halk ağzına ve halk zevkine yakın şiirler söylemiştir. Eli açık, son derece müsrif olan Haşim Bey, saraydan ayrıldıktan sonra maddi sıkıntılar içinde yaşadı. O da bütün gerçek sanatkârlar gibi geçimini güçlükle sağladı. Günlük ekmek ihtiyacına karşılık olmak üzere Ekmekçi Bağdasar’a ders verdiği, öğrencilerine yüksek sesle okumamalarını, alacaklılarının duyabileceğinden endişe ettiğini söylediği ileri sürülür. Yine söylentilere göre bahçe işlerini sever çiçek yetiştirir, derse başlamadan önce öğrencilerini bahçesinde çalıştırırmış.

 

1868 yılında Üsküdar’da Tunusbağı’ndaki evinde öldü ve Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi. (Yılmaz Öztuna, Büyük Türk musiki Ansiklopedisi S: 335, Türk Musikisi Tarihi Dr. Nazmi Özalp S: 231)

 

Yeni tarz manasını taşıyan Tarz-ı Nevin makamını en çok kullanan bestecimizdir. Bir çeşit Şevk Efza olan bu makamı Haşim Bey icat etmiştir. Mürekkep makamdır. Makamlar arasında 67. sıradadır. Şevk Efza, Kürdi veya Uşşak ile kalınca yumuşamaktadır. (Yılmaz Öztuna, Büyük Türk musiki Ansiklopedisi C:2 S: 378)

 

Bu makamdan 52 şarkı şimdiye kadar elimize geçmiş ve 9 bestesi Haşim Bey’e aittir. Bunlar:

 

“Aşkına dil efgendedir

 Çeşmin ile ettin nigah

 Ey şah-ı zaman kıl beni lutfunla mesrur  (Medhiye)

 Ey şeh-i devran-ı gerdun-astan

 Ey şeh-i iklim-i devran-aşkar

 Ömrün efzun olsun ey şahen-şeh-i ali-himem(Medhiye)

 Reşk eder ey gonce-i ziba gül ü şebbu sana

 Söylemem derd-i derunum sana aklım dolaşır


 Şad eyledi can ü dilimi şah-i cihanım (Medhiye”)

Haşim Bey repertuvarı

 

 Yâr ile oldum leb-be-leb Acem Düyek _
 Ezelîden seni sevdim Acem Kürdî Düyek _
 Fürûğ-i şevketinden mihr-i âlem müstenir olsun Acem Kürdî Şarkı Devr-i Revânı _
 Gelmez ey şûh aşkın kal'e  Arazbâr Bûselik Düyek Agâh
 Ey benim çeşmimin nûru Bayâti Araban Aksak _
 Nîmet-i vaslın için ey gonce-leb Bayâti Araban Ağır Aksak _
 Yâreledi yâr dil-i gümrâhımı yaktı felek âh Bayâti Araban Sengin Semâî _
 Dağlar açtı âteş-i aşkın dil-i nâşâdıma Bestenigâr Ağır Düyek _
 Ey bâd-ı sabâ esme nigârım uyusun Bestenigâr Sofyan _
 Kaçma mecbûrundan ey âhû-yi vahşi ülfet et Bestenigâr Ağır Aksak Ali Şefkâtî Efendi
 Mecbur oldum ben bir güle Bestenigâr Aksak Cemil
 Reşk-i sûz-i firkat ettim yanmada pervâneyi Evcârâ Ağır Aksak Nevres
 İntizâr-ı makdemin ey bî-aman Gülizâr Ağır Aksak _
 Gurbet elde gam yükünü bağlarım Hicaz Oynak _
 Ey melek-haslet şehinşâh-ı vahîd Hicazkâr Ağır Düyek _
 Şeb-tâ-seher su gibi çağlar ağlarım Hicazkâr Devr-i Hindî _
 Ey şeh-i evreng-i vâlâ-yı hilâfet pür-sehâ Hisâr Bûselik Ağır Aksak _
 Şimdi demidir gülşen olur cây-i karârın Hisâr Bûselik Yürük Semâî _
 Geldi eyyâmı baharın müjdeler ey nev-edâ Isfahan Ağır Aksak Ahmet Rif'at Bey
 Aşkın dil-i âşüftemi sevdâya düşürdü Karcığar Evsat _
 Dil-beste tâb-ı hüsnüne ins ü melek senin Karcığar Firengifer _
 Meded ey perî gamından ciğerim kebab olupdur Karcığar Yürük Semâî _
 Mevsim-i gül fasl-ı bülbül nev-bahar eyyâmıdır Karcığar Ağır Aksak Semâî _
 Ey dilber-i hoş-nevresim Mâhûr Düyek Kaytazzâde Nâzım Bey
 İster isen gel gidelim Mâhûr Ağır Aksak Semâî Hâşim Bey
 Bir kelâmım var sana yâr söyleyim Muhayyer Sünbüle Aksak _
 Yine bir şûha olup hâhişkâr Muhayyer Sünbüle Ağır Aksak _
 Ey şûh seninle gizlice mehtâba çıksak bir gece Müstear Düyek _
 Sanma bârân-ı bahar üstüne devrân ağlar Neveser Devr-i Hindî _
 Seyr edelden hüsn-i dîdârını hayrânım sana Neveser Devr-i Hindî _
 Ey şeh-i şâhan-ı memduhu'l-hısâl ey şehr-yâr Nihâvend Düyek _
 Saklasın Rabbim kederlerden seni (ŞÜKRÂNİYE) Nihâvend Sofyan _
 Dâim ol baht-ı hümâyûn fâl ile Nühüft  Ağır Aksak _
 Gel ey gül-i nâzik-edâ Rast (Nişâburek) Aksak _
 Ey baht-ı denî ve'y necm-i siyâh Rast-ı Cedîd Sofyan _
 Ey mâh-ı (şâh-ı) melek lûtf u kerem zâtına mahsus Revnâknümâ Hafif _
 Gamzen ne kadar olsa niyâz etmeğe bâis Revnâknümâ Yürük Semâî Nef'î
 Gülistân-ı letâfette yetişmiş bir sanevbersin Revnâknümâ Ağır Aksak Semâî Zekâî Efendi (Şeyh-Sünbülî)
 Ey mihr-i eflâk-ı atâ Sûzidil Ağır Düyek Seyyîd Mehmet Efendi
 Ey şehenşâh-ı cihan dâd eyledin Sûzidil Ağır Aksak Leylâ Hanım
 Mesken oldu bize dağlar Sûzidil Aksak _
 Niçin üzüyorsun a yosmam beni Sûzidil Aksak _
 Ateş-i aşkınla ey şûh-i şenim  Şedaraban Ağır Aksak _
 Bir şûh-i dilbâz gâyetle mümtâz Şevkefzâ Yürük Semâî _
 Eyledi aşkın eser ey sîm-ten Şevkefzâ Devr-i Hindî _
 Es uyandır yârim ey bâd-ı sabâ  Şevkutarab Ağır Aksak _
 Şâhid-i âlem-pesendim bî-güman Tâhir Devr-i Hindî _
 Aşkına dil efgendedir  Tarz-ı Nevîn Sofyan _
 Çeşmin ile ettin nigâh Tarz-ı Nevîn Aksak _
 Ey şâh-ı zaman kıl beni lûtfunla mesrûr  (Medhiye) Tarz-ı Nevîn Firengifer _
 Ey şeh-i devrân-ı gerdûn-âstân Tarz-ı Nevîn Şarkı Devr-i Revânı Rızâ
 Ey şeh-i iklim-i devrân-âşkâr Tarz-ı Nevîn Ağır Aksak Nâmık Kemâl
 Ömrün efzûn olsun ey şâhen-şeh-i âlî-himem(Medhiye) Tarz-ı Nevîn Hafif _
 Reşk eder ey gonce-i zîbâ gül ü şebbû sana Tarz-ı Nevîn Ağır Aksak Semâî _
 Söylemem derd-i derûnum sana aklım dolaşır Tarz-ı Nevîn Devr-i Hindî _
 Şâd eyledi can ü dilimi şâh-i cihânım (Medhiye) Tarz-ı Nevîn Yürük Semâî _


Hazırlayan: Suat Yener



 

20.11.2016