MUSİKİ KLAVUZU

Gazi Giray Han

Türk hükümdarı, asker ve bestekâr, şair, bilgin ve sazende

Gazi Giray Han

Gazi Giray Han 1554 yılında Bahçesaray'da doğdu. Türk hükümdarı, asker ve bestekâr, şair, bilgin ve sazendedir. Moskova’yı fetheden 13. Kırım Hanı Devlet Giray Han’ın oğludur. Savaş meydanlarında yaman bir cengâver olan Gazi Giray, hususi hayatında şiir ve musiki ile meşgul olurdu. Kendisinin en yakın dostu devrin müderris ve âlimlerinden Kefeli Hüseyin Efendi’dir. Bu zatın da iyi bir bestekâr olduğunu tarihi kaynaklar bize bildirmektedir.

Gazi Giray Han musikide olduğu kadar, klasik Türk şiirinde de çok önemli bir şahsiyettir. “Gazayi” mahlası ile birçok şiirler yazmıştır. Mesnevi tarzında yazdığı “Gül ve Bülbül” isimli eseri, mektupları, Kefeli Hüseyin Efendi’ye yazmış olduğu manzum ve düz yazıları önemlidir. Bu mektuplar Arapça yazımlı Padişah tarafından sefere memur olduğunda gönderdiği manzum şiiri yazmıştır.

Bir mücahit kulunuz bezlederiz canu teni
Padişahım ne diyem sonra duyarsız haberi

Kaçmayız tir ü teberden çalışup din yoluna
Ol benim boynuma ger var ise anın zararı

Biz de ikdam ederiz varmağa bir gün ileri
Geri kalmaz anı bil, her kim olsa cenk eri

Macera-yı seferin derdini şerh eyler isem
İstima’edene te’sir eder ol gam haberi,

Azmeder oldu gaza-yı sefere sultanım
Kıl ana harı dua, işte kulundur iş eri 

Gazi Giray Han, musiki alanında yalnız bestekârlığı ile değil iyi bir icracı olarak da tanınmıştı. Kendisinden yüz elli sene sonra onun musikişinaslığı hakkında söylenmiş olan bu sözler umumiyetle doğru olmakla birlikte, söz musikisine ait eseri, hele şarkısı yoktur. Çünkü şarkı şeklindeki besteler daha ziyade 18. asırda önem kazanmıştır.

Gazi Giray’ın iyi bir sazende olmasından ötürü, daha ziyade saz musikisine ait eserler verdiği, bugün elimizde mevcut olanlardan anlaşılmaktadır. Musikimize 34 makamdan saz eserleri bırakmıştır. Bunlar genelde peşrevler ve saz semaileridir. Saz eserlerinin 31 adeti Peşrev olup 28 adet de saz semaisidir. (Türk Musikisi Tarihi/Dr. Nazmi Özalp Cilt: 1 S:132 - Yılmaz Öztuna, Müzik Ansiklopedik Sözlük Cilt:1 S: 300)

Hazırlayan: Suat Yener