Rifat Bey (1820-1888)

Rifat Bey (1820-1888)

Rifat Bey 1820 yılında İstanbul’da doğdu. Babası Sultan II. Mahmut döneminin ünlü tamburilerinden Keçi (Şirin) Arif Ağa, annesi Dede Efendi’nin büyük kızı Hatice Hanım’dır. Dede Efendi’nin torunu, Arif Ağa’nın oğlu olması nedeni ile çok küçük yaşında Enderun’a alındı. Enderun’un meşkhanesinde çağının ünlü hocalarından ders alarak ses sanatımızın bütün inceliklerini öğrendi. Kendisinden on bir yaş küçük olan Hacı Arif Bey'in açtığı çığırdan yürüyen bestecilerin en başarılı öğrencisidir. Bu iki büyük sanatkâr arasında kıskançlık ve rekabet gibi üzücü olayların olduğu söylenir. Daha çok şarkı formunda yapıtlar vermiştir. Çok güzel bir ses fiziğine sahip olan ve güzel bir üslupla okuyan bu değerli bestekâr, yaşadığı dönemin en usta hanendesiydi.


Enderun’un belli hiyerarşik düzeni içinde düzenli bir şekilde terfi ederek miralaylık (albaylık) rütbesine kadar yükseldi. Sultan II. Mahmut’tan başlayarak beş padişah dönemini yaşadı. Muhasiplik, müezzinbaşılık, Enderun hocalığı, Fasl-ı Hümâyun adı verilen, padişahın fasıl topluluğunun serhanendelik gibi görevlerde bulundu. Muzika-i Hümayun kurulduktan sonra Türk Musikisi bölümünde müdürlük yaptı.

(Yılmaz Öztuna, Müzik Ansiklopedik Sözlük C: 2 S: 231)


Santuri Ethem Efendi, Girifzen Asım Bey, Lemi Atlı, Udi Yaver Bey   (Oğlu) ve Ali Galip Türkkan gibi değerler öğrencisi olmuştur. 1888 yılında İstanbul’da ölen Rifat Bey’in mezarı bilinmiyor. Mevlevî olan Rifat Bey çok güzel bir sese sahipti. Muhayyerkürdî makamını ilk defa kullanan bestekârdır. İki yüz seksen kadar eseri günümüze ulaşmıştır. Sözleri Ahmet Feyzi Bey’e ait olan Hicaz bestesi

Gülşen-i hüsnüne kimler varıyor
Kim ayağın öperek yalvarıyor
Bağrımı şane gibi kim yarıyor
Sevdiğim zülfünü kimler tarıyor

  

Sözlerini Mehmet Sâdi Bey’in yazdığı Uşşak makamında besteledi:

Tutuldu dâm-ı zülf-i yâre gönlüm

Şikâr oldu yine biçâre gönlüm

Kapıldı dâne-i ruhsare gönlüm

Neler çekti neler avare gönlüm

Ser âzâde iken gamdan kederden

Elemden nâleden ah-ı seherden

Vuruldum tir-i aşka tâ ciğerden

Neler çekti neler avare gönlüm.


Rifat Bey 45 değişik makamda besteler yapmış. Döneminin en verimli bestekarlarından biridir. Şarkıları günümüze kadar değerine değer katmıştır. 207 şarkısını TRT kayıtlarında buluyoruz:


 Açtı ol mihr-i cemâlinden izâr Acem Aşîran Aksak _
 Ey yosma şûh-i pür-edâ Acem Aşîran Ağır Düyek _
 Ey melce-i nâz ü edâ Acem Bûselik Evfer _
 Ateş-i aşkın eseri var ciğerimde Acem Kürdî Yürük Semâî _
 Sen şeh-i nâzik-edâsın ey perî Acem Kürdî Ağır Aksak M.Emin Bey
 Bende oldum bir dilbere  Bayâti Ağır Düyek _
 Bir dilber-i rânâyı gözüm gördü Bebek'te  Bayâti Sengin Semâî _
 Gördüğüm günden beri ey şîvekâr  Bayâti Düyek _
 Lûtf et efendim sen heman (her zaman) Bayâti Aksak _
 Bâde ver sâkî zîrâ gönül mahzundur Bayâti Araban Aksak _
 Bahr-i derd-i aşka dalmıştır gönül Bayâti Araban Yürük Semâî _
 Bir yâr sevdim geldim göze Bayâti Araban Sofyan _
 Derd-i aşkın kıldı cismim nâ-tüvân Bayâti Araban Düyek _
 Dîde pür-nem dil esîr-i ıztırap Bayâti Araban Devr-i Hindî _
 Ey gül-i işve-nisâr Bayâti Araban Curcuna _
 Gece gündüz ülfetini kurarım Bayâti Araban Aksak _
 Gül cemâlin bedr-i tâbân-ı cihan Bayâti Araban Devr-i Hindî _
 Pâdişahım âsmân kemter gulâmındır senin Bayâti Araban Ağır Aksak _
 Görüp nûr-i cemâlin mâh şaştı Bestenigâr Aksak _
 Gücenmezsen budur arz-ı niyâzım Bestenigâr Şarkı Devr-i Revânı _
 Hâlimi arz eyleyim sultânıma Bestenigâr Ağır Düyek _
 Nâle-i can-gâhı cânan duymuyor Bestenigâr Ağır Aksak _
 Aldın aklım ey meh-veş Bûselik Sofyan _
 Enîs ü hem-demim âh-ı mihendir Bûselik Yürük Semâî _
 Sîne hicrânınla âteş dağıdır Bûselik Düyek _
 Hem-demin ağyar imiş ey bî-vefâ Dügâh Aksak Mehmet Sâdi Bey
 Ateş-i aşkın senin ey mehlikâ  Evc Ağır Aksak Mehmet Sâdi Bey
 Lûtf edip külbe-i ahzânıma gel Evc Ağır Aksak _
 Ötme ey bülbül-i şûrîde o yârim uyusun Evc Devr-i Hindî _
 Efendim dilpesendim dil-firîbim  Evcârâ Ağır Düyek _
 Ey dilber-i hoş-edâ Evcârâ Aksak _
 Olsa âlem büsbütün gül-zâr hep Evcârâ Aksak _
 Şehen-şâh-ı muazzam pâdişâh-ı kutb-ı devransın Evcârâ Düyek _
 Bir gonca güldür ruhsâr-ı âli  Ferahfezâ Türk Aksağı _
 Zahm-ı müjgânınla gönlüm yâresi Ferahfezâ Düyek _
 Adl ü âsâyiş müfevvezdir yed-i ihsânına  Ferahnâk Ağır Aksak _
 Ömrün efzûn eylesin Rabbü'l-enâm Ferahnâk Ağır Aksak _
 Rûz u şeb zârınla giryân olmuşum Ferahnâk Ağır Düyek _
 Sen kaşı siyâh gönlümü sevdâya düşürdün Ferahnâk Yürük Semâî _
 Dü çeşm-i mesti hâb-ı nâzâ kanmış Gülizâr Devr-i Hindî _
 Sevdiğim giymiş boyunca kareler Gülizâr Aksak _
 Ahım seni sînem gibi sûzân eder elbet Hicaz Aksak Enderûnî Vâsıf
 Bahar oldu açıldı lâle vü gül Hicaz Aksak _
 Bakayım hüsnüne bir kaşı gözü kara bulun  Hicaz Yürük Semâî _
 Bana felek gör ne etti  Hicaz Devr-i Hindî _
 Ciğerde nâr-ı hasret açtı dağlar Hicaz Düyek _
 Dökülüp yandı sitemlerle bütün bâl ü perim Hicaz Düyek _
 Ey kaşı-keman etmede aşkın beni nâlân Hicaz Yürük Semâî _
 Gösterir ebr-i şitâdan başka tâb Hicaz Aksak _
 Gülşen-i hüsnüne kimler varıyor Hicaz Aksak Ahmet Feyzî Bey (Muâllim)
 Hazan aldı yine bağ-ı cihânı  Hicaz Aksak Semâî Mehmet Sâdi Bey
 Kıl terahhüm gayri ey reşk-i melek Hicaz Oynak _
 Müjgânlarının yâresi işler ciğerimden Hicaz Aksak _
 Niçin bülbül figan eyler bahar eyyâmıdır şimdi Hicaz Curcuna _
 Özlerdi gönül zevk-i dem-i köhne baharı (meyi geh nev-baharı) Hicaz Aksak Kolağası Rızâ Bey
 Sislendi hava tarf-ı çemenzârı nem aldı Hicaz Curcuna Yusuf Kenan Bey
 Tıfl-ı nâzenînim unutmam seni Hicaz Sofyan Mehmet Akif Paşa
 Amâlimiz efkârımız ikbâl-i vatandır Hicazkâr Sofyan _
 Ateş-i aşkın senin ey mehlikâ  Hicazkâr Ağır Aksak Mehmet Sâdi Bey
 Çeşm-i âhû bir güzel Hicazkâr Semâî _
 Dil hezârın oldu hüsnün gülşeni Hicazkâr Aksak _
 Dil mâil oldu hüsnüne  Hicazkâr Devr-i Turan _
 Elimde gül gibi zîb-i (cinan / mu'nan) câm-ı şarabım var Hicazkâr Curcuna _
 Eyle vaslınla efendim behredâr Hicazkâr Düyek _
 Geldi eyyâm-ı bahâr-ı yâsemen  Hicazkâr Ağır Düyek _
 Getir sâkî bâde mâye-i candır Hicazkâr Düyek _
 Gördüm yine bir dilber-i mahmur-nigâhı Hicazkâr Yürük Semâî Mehmet Sâdi Bey
 Güzeller içre mümtazdır Hicazkâr Aksak _
 Hasret-i hicrinledir bî-çâre dil Hicazkâr Ağır Aksak Mehmet Kâmil Çelebi
 Sevmez oldun ey perî efkendeni Hicazkâr Aksak _
 Tenhâda bulsam yâri yan atsam  Hicazkâr Türk Aksağı _
 Yâre te'sirin ümid etmez iken efganımın Hicazkâr Ağır Aksak _
 Görülmemiş böyle güzel Hisâr Bûselik Düyek _
 Arş takı meskenindir yâ Hüseyn ibn-i Ali Hüseynî Düyek Rif'at Bey
 Ey gonce-i nevres nihal aşkınla oldum bî-mecâl Hüseynî Türk Aksağı _
 Ey gül yüzüne âşık olan gülşeni n'eyler Hüseynî Aksak _
 Görünür mü gayrı âlem dîdeme Hüseynî Ağır Aksak _
 Pek arzu eyler görmeyi canım Hüseynî Aksak Semâî _
 Şah-ı iklim-i risalet doğduğu şebdir bu şeb Hüseynî Devr-i Hindî Ulvî
 Vaslınla cânâ pek neş'elendim Hüseynî Aksak _
 Cevr ü tekdir ile yıktın bu dil-i gam-hâneyi  Hüseynî Aşîran Ağır Aksak _
 Dil-rübâlar mâil-i a'zar imiş Hüseynî Aşîran Düyek _
 Hançer-i gamzen ile sad-pâre kıldın gönlümü Hüseynî Aşîran Aksak _
 Ben mi sevdim sâde sen meh-peykeri  Hüzzâm Aksak _
 Ey şûh-i gülten sevdim seni ben Hüzzâm Yürük Semâî _
 Misli yok bir şûh-i rânâ Hüzzâm Düyek _
 Ol meh'in uşşâkını gördüm bu şeb mehtabda Hüzzâm Düyek _
 Perîşan kâkülü âşûb-i candır Hüzzâm Aksak _
 Yok nihâyet şefkat ü ihsânına Hüzzâm Sofyan _
 Pâdişahım çok yaşa ömrün mezîd olsun müdâm Isfahan Ağır Düyek _
 Alalım devr-i felekten kâmı  Karcığar Aksak Semâî _
 Âşıka bir özge sevdâ saçların  Karcığar Aksak _
 Bıktım gam-ı hûbân-ı zamandan yeter olsun Karcığar Yürük Semâî Mehmet Sâdi Bey
 Yeryüzü zümrüt gibi oldu Karcığar Curcuna _
 Bu şeb recâ-yı dil ol dil-rübâya söylendi Kürdîli Hicazkâr Düyek Süleyman Nahîfî Efendi
 Gittim İstanbul'da gevher sulara Kürdîli Hicazkâr Düyek _
 Gönül bend oldu ol ısmet-sıfata Kürdîli Hicazkâr Yürük Semâî _
 Ol goncenin etrâfını almış yine ağyâr Kürdîli Hicazkâr Sofyan Mehmet Sâdi Bey
 Vechine şemsiyyeyi etme nikâb Kürdîli Hicazkâr Aksak _
 Bağ-ı hüsnünde efendim bülbül-i nâlânınım  Mâhûr Curcuna _
 Çek keman ebrûlerin ey şîvekâr Mâhûr Ağır Aksak Mehmet Sâdi Bey
 Oldum ey şûh sana bende Mâhûr Aksak _
 Zevk-i aşkınla çekip bunca zaman derd ü emek Mâhûr Düyek _
 Terketmedi nâz-ı seherî hâr eleminden Mâye Aksak _
 Ağlamaktan dîdeden aldı felek tâb ü fer'i Muhayyer Aksak _
 Aşkın dili hûn eyledi Muhayyer Aksak _
 Aşkınla gönül seyranda her gâh Muhayyer Aksak _
 Be-hey zâlim n'idersin sen Muhayyer Düyek Mahmut Celâleddin Paşa
 Gözden cemâlin çün ırağ olu Muhayyer Düyek _
 Hicrân-ı gam-ı yâre biraz eyle tahammül Muhayyer Düyek _
 Sâkî içelim câmını dem-sâz ederek gel Muhayyer Düyek _
 Sana vardır bir sözüm Muhayyer Aksak _
 Sevdiğim dil-haste-i hicrânınım Muhayyer Sofyan Mehmet Sâdi Bey
 Takıldı zülfüne akl ü şuûrum  Muhayyer Curcuna _
 Vaktidir gülzâre gel ey nev-nihâl Muhayyer Ağır Aksak _
 Vuslatınla gönlüm âbâd eyledin Muhayyer Aksak _
 Yârimin gül goncesi var Muhayyer Sofyan _
 Sen benim gûş etmiyorsun sevdiğim feryâdımı Muhayyer Kürdî Düyek _
 Ben nev-resîde bir gülüm Muhayyer Sünbüle Evfer Mehmet Sâdi Bey
 Ey gül-i nâzik-beden işve-pesendim Muhayyer Sünbüle Yürük Semâî _
 Lûtf et efendim sen heman Nevâ Sofyan _
 Dilber içre bî-mesel dil-cû musun Neveser Aksak _
 Ey gözleri âhû misal Neveser Ağır Düyek _
 Eyâ mâh-ı münîr-i burc-ı ısmet Neveser Devr-i Hindî Rif'at Bey
 Açıldı bahçede güller Nihâvend Yürük Semâî _
 Aman ey gonce-i nevres-nihâlim  Nihâvend Sofyan _
 Bir kerre sorsalar dertli hâlinden Nihâvend Düyek _
 Ey cân-ı derûnum seni bu cânım unutmaz Nihâvend Hafif _
 Nâr-ı aşkınla senin ey nev-civan Nihâvend Ağır Aksak _
 Yârin bu kadar cevri gelir miydi hayâle Nihâvend Yürük Semâî _
 Zevk-i vuslat var iken işretten olmam neş'eyâb Nihâvend Devr-i Hindî _
 Ey şeh-i pür-lem'a-i mihr-i cihan Nühüft Ağır Aksak _
 Olalı endişe-i zülfünle gönlüm serseri Pesendîde Ağır Düyek _
 Almak dilersen bu dil-rübâyı Rast Sofyan Ahmet Feyzî Bey (Muâllim)
 Annem beni yetiştirdi bu ellere yolladı Rast Nim Sofyan _
 Bâd-ı âhımdır sana te'sir eden Rast Sofyan _
 Evlâd-ı vatan hamle-i a'da ya bedendir (VATAN ŞARKISI) Rast Sofyan _
 Ey kerem-fermâ şehinşâh-ı cihan Rast Düyek _
 Ey padişâh-ı saltanat-ârâ-yı yegâne Rast Sofyan _
 Ey şûh-i rânâ ey mâh-ı tâbân Rast Aksak _
 Feryâd ediyor âşık-ı hasret-zede her an Rast Aksak _
 Gamdan âzâde heman dünyâda bir meyhânedir Rast Curcuna _
 Gözümden ey perî-rûyim Rast Yürük Semâî _
 İltifatın eyledi ihyâ beni Rast Devr-i Hindî _
 Karlı dağı aştım geldim Rast Sofyan _
 Senin aşkın gamı attı beni engîn-i hicrâna Rast Curcuna _
 Sevdiğim âzâde-i hicrânınım Rast Aksak Kenan Bey
 Sivastopol önünde yatan gemiler... Rast Nim Sofyan _
 Tîr-i müjgânınla oldu sîne mecrûh dil harâb Rast Türk Aksağı _
 VATAN ŞARKISI (Evlâd-ı vatan cümle-i..) Rast Sofyan _
 Yüz çevirse sevdiğim bu bende-i bî-çâreden Rast Müsemmen _
 Bir dilbere efkendeyim  Revnâknümâ Aksak _
 Bezm-i yârda dâima el bağlarım Sabâ Devr-i Hindî _
 Dildârı görüp nağme-i şehnâz edelim gel Sabâ Aksak Semâî _
 Ehl-i dile evzâ-yı hayat câm-ı safâdır Sabâ Aksak _
 Firkat-i rûyinle ey gonce-dehen Sabâ Sofyan _
 Firkatinle ey perî hâlim harab Sabâ Aksak _
 Gözde yaş kalmadı Sabâ Nim Sofyan _
 İptilâ-yı aşk ile âfetzede bî-çâreyim Sabâ Düyek _
 Kaşı kemansın nev-civansın Sabâ Nim Sofyan _
 Nâlehân'ım ben firak-ı yâr ile Sabâ Aksak _
 Nev-bahar erdi yine kesb-i mesâr eyyâmıdır Sabâ Ağır Düyek _
 Oldu görünce gönül dîvâne Sabâ Aksak _
 Rûşen etti ey vech-i nur Sabâ Aksak _
 Yandım yine bir civana Sabâ Düyek _
 Yine gördü gözüm yâri Sabâ Düyek _
 Hayâl-i yâre değme girye dursun Sabâ Zemzeme Curcuna Yusuf Kenan Bey
 Senin dendânın ey şûh lülü-i bahr-i letâfettir Segâh Yürük Semâî _
 Bulur revnâk yüzünden âşıkânın Sûzidil Ağır Aksak _
 Ey nihâl-i gonce-i bağ-ı zekâ Sûzidil Düyek _
 İbrâm-ı vasla cür'et etsem o ân-ı ülfet Sûzidil Yürük Semâî _
 Aklımı verdi hevâya hâl-i anber-bûlerin  Sûznâk Aksak _
 Cemiyyet-i dil koymadı mestâne nigâhın  Sûznâk Ağır Aksak Semâî _
 Dil hânesini yıktı o mestâne nigâhın Sûznâk Ağır Aksak Semâî _
 Ey şehenşâh-ı cihan  adliyle etmiş lem-yezel Sûznâk Nim Sofyan _
 Gördüm yine bir dilber-i pâkize-cemâli Sûznâk Düyek Mehmet Sâdi Bey
 Mâvi gözlüm ne kadar dilber imiş Sûznâk Devr-i Hindî _
 Ol gül-i nevres beni cevr ile nâlân eder Sûznâk Curcuna _
 Rahm eyle gel feryâdıma  Sûznâk Aksak _
 Sevdiğim lûtf eyle bir gün gidelim Sûznâk Devr-i Hindî _
 Söz olmaz hüsnüne sen bir hûb-zîbâ musavversin Sûznâk Devr-i Hindî _
 Şerâr-ı nâr-ı hasret sîneden pertev-feşândır Sûznâk Yürük Semâî _
 Visâl için o civâna ricâlar eylendi Sûznâk Düyek _
 Bir gül-i rânâya oldum müptelâ Şehnaz Aksak _
 Zülfüne baktıkca ey şûh-i cihan Şehnaz Ağır Aksak _
 Ey cefâcû gamze-i hun-hâreden Şevkefzâ Curcuna _
 Ey güzellik burcunun mâhı gönül pîrâyesi Şevkefzâ Aksak _
 Nev-nihâl-i gülsitân-ı saltanat Şevkefzâ Düyek _
 Geldi revnâk ey benim kaşı hilâlim meclise Şevkutarab Aksak _
 Bir yosma tâze hoş-hırâm Tâhir Aksak _
 Gönül te'sir-i gamla nâlezendir Tâhir Devr-i Hindî _
 Afitâbım sana bilmem ne oldu  Tâhir  Ağır Aksak Sermet Efendi
 Bir civana mâil oldum  Tâhir Bûselik Şarkı Devr-i Revânı _
 Bağa azmetmek için ey fitne-sâz Tarz-ı Nevîn Aksak _
 Arzû-yi vuslatındır bağrımı kân eyleyen Uşşâk Devr-i Hindî _
 Aşktır ey dil bâis-i sevdâ-yı yâr  Uşşâk Aksak _
 Bir zülf-i siyâh âl ile gönlümü aldı Uşşâk Curcuna _
 Düştüm yine bir âfet-i meşhûr-i cihâna Uşşâk Aksak _
 Erdi nev-bahar şenlendi dağlar Uşşâk Aksak _
 Güldü ol gonce açıldı güller Uşşâk Düyek _
 Gün olur ey meh-i nâzım bu sabahat de geçer Uşşâk Sofyan _
 Müjde yeşillendi yine gülistan Uşşâk Semâî Mehmet Sâdi Bey
 Mürg-i can nahçîr-i sayyâd-ı firâk Uşşâk Aksak Semâî _
 Tutuldu dâm-ı zülf-i yâre gönlüm Uşşâk Curcuna Mehmet Sâdi Bey
 Devam etmektesin (cevr-nâz)eylemekte Yegâh Ağır Düyek _
 Gâh azm-i kûy-i yâri candan özlersin gönül Yegâh Aksak _
 Şâd ol gönül ki artık erdin dem-i visâle Yegâh Devr-i Hindî _
 Mâil oldum kâkül-i dildâra âh Zevkutarab Ağır Aksak _



Hazırlayan: Suat Yener

20.11.2016