Numan Ağa (1750-1834 )

Numan Ağa (1750-1834 )

Bestekâr ve tamburi Numan Ağa, kesin bilinmemekle beraber, 1750 yılında İstanbul'da doğduğu sanılmaktadır. III. Selim ve II. Mahmut devirlerinin ünlü tamburi ve bestekârıdır.

Hem saz eserleri ve hem de sözlü eserler bestelemiştir.

Enderun'da yetişti. Tambur sazını öğrendi ve sonradan Enderun'da tambur öğretmenliği yaptı. Yetiştirdiği öğrencileri arasında en meşhuru, oğlu Zeki Mehmed Ağa'dır. Torunu Tamburi Büyük Osman Bey de çok değerli bir saz eserleri bestekârıdır. Enderun'da çavuş payesi alan Numan Ağa, daha sonra padişah musahibi olmuştur.  

Numan Ağa 84 yaşında 1834 yılında İstanbul’da öldü.

Bugün elde bulunan eserleri (her tür eseri) 70'den fazladır. Bunların 6 adedi peşrev, 6 adedi saz semaîsi, l Beste, l Yürük Semaî ve gerisi şarkıdır. Rast-ı Cedîd faslını Dede Efendi ile ortaklaşa bestelemişlerdir. Hemen şunu da belirtelim ki, bestelendiklerinden bu yana, Numan Ağa'nın Şevkefza ve Bestenigâr peşrevlerinden daha üstün ve güzel her iki makamda da peşrev bestelenmemiştir. (www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir)


Numan Ağa tespit edilemeyen bir tarihte evlendi ve bu evlilikten altı çocuğu dünyaya geldi. Çocukları sırasıyla şunlardır; Hacı İzzet Efendi, Zehra Hanım, Nümane, Hacı Ali Bey, Zeki Mehmet Ağa, Ziynet Hanım. Numan Ağa’nın “Benim Ziynetim” dediği bu kızı çok küçükken ölmüş. Tamburi Büyük Osman Bey torunudur.

Bir saz ve söz eseri bestekârı olmakla birlikte daha çok saz eseri bestekârı olarak ünlüdür. Bunların içinde en tanınmış ve en güzellerinden olan Bestenigâr ve Şevkefza makamlarındaki peşrevleri birer şaheserdir. Buna rağmen bu eserler, birçok musiki eserlerinde olduğu gibi, ana melodilere bir takım melodiler eklenerek aslından çok uzaklaştırılmışlardır.

Çağdaşı ve sanat yoldaşı olan Kömürcü-zade Hafız Efendi, Dede Efendi, Hacı Sadullah Ağa, Küçük Mehmet Ağa, Sultan III. Selim gibi musiki ustalarının tertip ettiği fasıllar için hayli saz eseri bestelemiştir.

Bunlardan Şevkefza peşrev ve saz semaisini Sultan III. Selim, Dede Efendi ve Kömürcü-zade’nin; Hüseyni-aşiran peşrev ve saz semaisini Sadullah Ağa’nın, Evç-buselik peşrev ve saz semaisini de Dede Efendi’nin fasıl ve takımları için bestelemiştir.

Numan Ağa’nın günümüze altmışa yakın şarkı, bir beste, bir yürük semai, altı peşrev, altı saz semaisi gelebilmiştir. Şarkılarında Mustafa Çavuş’un etkisi açıkça görülür. Saz eserlerinde ise klasik musikimizin geleneklerinin dışına taşmadan, makam ve usullerin bütün gereklerini yerine getirerek duygulu, sağlam yapılı ve ölmez eserler bırakmıştır. (Dr.M.Nazmi Özalp-Türk Musikisi Tarihi C: 1 S:209, Yılmaz Öztuna, Müzik Ansiklopedik Sözlük C: 2 S: 146)

Bıraktığı eserler arasında Hicazkâr Sofyan usulündeki eseri;


Ben sözüne bağlamam bel, pek bî-vakit duyar engel

Hele sabret kırarsın tel, erken olmaz akşama gel

Ağyâr bizi elbet sorar, el âriftir çabuk duyar

Yolumuza tuzak kurar, erken olmaz akşama gel

Lirik şarkı olarak günümüze kadar sevilen şarkılarında biridir.

TRT arşivlerine kayıtlı şarkıları:

 

 Hoş edâlı bir civan.. Sûznâk Düyek İzzet
 Ey şehenşâh-ı zamansın Acem Aşîran Sofyan _
 Olursa ruhsatın gayetle esrar Acem Aşîran Aksak _
 Sen şehenşâh-ı zamansın Acem Aşîran Ağır Düyek _
 Gönül verdim o dildâre  Araban Ağır Düyek _
 İnâyet kıl ey sîm-ten Arazbâr Sofyan _
 Gönlüm aldı ol meh-i sîmîn-bilek Arazbâr Bûselik Aksak _
 Sen ey şâh-ı melek-sîmâ Arazbâr Bûselik Ağır Düyek Fâik 
 Hased eyler bu bezme el Bayâti Ağır Aksak _
 Başladın ağyâr ile ünsiyyete Bayâti Araban Ağır Aksak Sermet Efendi
 Dilber gerdanından gül'izârından Bayâti Araban Düyek _
 Sevip sen mâh-ı ruhsârı Bayâti Araban Aksak _
 Tuttu cihânı şöhretim Bestenigâr Düyek _
 Dün gezerken bir hâl ile Büzürg Sofyan _
 Hiç dinlemezsin sohbetim Ferahnâk Düyek _
 Tal'atınla bezmi pür-nûr eyledin Ferahnâk Şarkı Devr-i Revânı _
 Ben sözüne bağlamam bel Hicazkâr Sofyan Nûman Ağa
 Sen gibi bir sîmin-bilek Hicazkâr Ağır Düyek _
 Eyle kerem uşşâkına ağlatma aman Hisâr Bûselik Aksak _
 Bir mecliste o yâr ile bulundum Hüseynî Aşîran Evfer _
 Bu şeb lûtfunla yâd ettin Hüseynî Aşîran Devr-i Revân _
 Ey şeh-i mümtâz-ı milk-i hüsn ü ân Hüseynî Aşîran Aksak _
 Serv-i sehî bî-menendim  Hüseynî Aşîran Aksak _
 Gel benim ey şûh-i ferdim Hüzzâm Ağır Düyek _
 Gönlüm seni sâdık sandı  Isfahan Aksak Hakkı Bey (Çarşı'lı)
 Göz süzerek bezme geldin Isfahan Ağır Aksak _
 Senin hasretinle şûh-i melek-ten Isfahan Evfer (Ağır) _
 Dinle sözüm ey bî-bedel Mâhûr Sofyan Nûman Ağa
 Niçin küstün a canım bana böyle Mâhûr Bûselik Düyek _
 Ağyâr için ey bî-vefâ Muhayyer Sünbüle Ağır Düyek _
 Ey şâh-ı iklim-i vefâ  (Medhiye) Muhayyer Sünbüle Sengin Semâî _
 Meftûn sana dil ey peri Muhayyer Sünbüle Devr-i Hindî _
 Bildim kelâmın a canım Nevâ Düyek İzzet
 Dâvet edip beni bağa meram düşürme tuzağa Nevâ Bûselik Aksak _
 Akıbet vîran edip gönlüm felek Nihâvend Ağır Aksak _
 Aceb ey şîveli yârim Nühüft  Ağır Aksak _
 Ben sana bendim sensin efendim  Pesendîde Yürük Semâî İzzet
 Ey nûr-i mînû ey çeşm-i âhû Rast Yürük Semâî _
 Oynar meyâle bak imtiyâle Rast Türk Aksağı _
 Zannetme meyli ol gül-i âlin vefâyadır Rast-ı Cedîd  Remel Enderûnî Vâsıf
 Ey padişâhım (nev-civanım) şevketin lûtf ile her dem şöhretin Rehâvî Düyek Sermet Efendi
 Âşıkına eylemez al  Sabâ Sofyan _
 Değilsem de sana lâyık efendim Sabâ Ağır Aksak _
 Sana düşmezdi oynaşmak Sabâ Sofyan _
 Gidersen ey sabâ yâre Şehnaz Aksak Sermet Efendi
 Seninle yalnız birlikte sâde... Şehnaz Ağır Aksak _
 Dîdeden bir dem hayâlin gitmiyor Şevkefzâ Aksak _
 Affet canım ver bize yol Tâhir Bûselik Düyek _
 Ey nûr-i basar vuslatı düşlerde görürsün Uşşâk Yürük Semâî _
 Bugünlerde sana gâyet özendim Yegâh Aksak _


Hazırlayan: Suat Yener

14.11.2016