Latif Ağa (1815-1885)

Latif Ağa (1815-1885)

Latif Ağa, 1815 yılında doğdu. Osmanlı Sarayı içinde, idari fonksiyonunun yanı sıra ilim, kültür ve sanat akademisi vasfında olan Enderun’da yetişti ve Enderun’un en önemli musiki hocaları arasında sayılmaktadır. Enderun’daki diğer vazifesi sebebiyle “Suyolcu” namı ile de anılır. Suyolcular, başta sarayın ve tüm şehrin suyollarının güzergâhlarının tayini, imarı ile meşgul olurlar, yanlarında yeteri kadar usta ve kalfa çalıştırmak suretiyle, suyolu ve tesisatlarının inşa, tamir ve tadiline nezaret ederlerdi. Suyolcular sefer zamanlarında ise hassa mimarları ile birlikte, sefer güzergâhındaki yol ve köprülerin imar ve inşasında önemli vazifeler alırlardı.


Enderun’da dini vazife alanlara daha çok “Efendi”, din dışı vazife alanlara da “Ağa” unvanı ve rütbesi verilmiştir. Ağa’lık rütbesi ise, sancak beyliğine eş ve zaman içinde tuğ veya tüm generallik ayarında kabul edilmiştir.


Latif Ağa, Mızıka-i Hümayun şefi Kanuni Mehmet Bey’in hocasıdır. Latif Ağa’nın diğer talebeleri arasında, devrin önemli musikişinasları, Tamburi Ali Efendi, İsmail Hakkı Bey, Medeni Aziz Efendi ve Guatelli Paşa önde gelenleridir.1885 yılında hayata gözlerini yumdu. 30 kadar eser vardır.


Latif Ağa, Hacı Arif Bey’den önce şarkı formunu benimseyen bir bestekârdır. Zira aynı musiki muhitini paylaşan bu musikişinaslar arasındaki on beş yaş farkı hoca-talebe olunabilecek kadar bir kuşak farkını oluşturmaktadır. Çok sayıda eseri günümüze kadar gelmiş olan Latif Ağa’nın bilhassa Mahur madamındaki:


Düştün yine bir şûh-i sitemkâre gönül vay

Pervâne gibi şûleyi dildâre gönül vay

Olsam elemi aşk ile sadpare gönül vay

Uslanmayacaksın sana yok çâre gönül vay

“Yine bir sitemkâr güzele düştün gönül; vay haline.

Sevgilinin halesine, ışığın etrafında dönen ve o ışıkla yanan kelebek gibi kapıldın ey gönül; vay haline.

Sana çare yok, zira aşkın elemiyle yüz parça olsan da uslanmayacaksın ey gönül; vay haline.”

Yine Hicazkâr makamında bestelediği:

Yoktur zaman gel mahım heman gel

Hâlim yaman gel canım aman gel

Güller küşade bülbül nevada

Âlem safada canım aman gel.

 (Cemil Altınbilek, Kubbealtı Akademi Mecmuasının 2008 Temmuz sayısında ve Hoca Cahit Gözkan’ın Musiki Mirası. Yılmaz Öztuna, Büyük Türk Musikisi Ansiklopedisi Cilt:2 S:473)

 

Latif Ağa repertuvarı:

 

 Arz-ı hâl için sultâna geldim Acem Aşîran Sofyan Kuddûsî
 Fer bulur dîdem cemâlinle şehâ Acem Aşîran Düyek _
 İnanmaz vâ'd-i vasl-ı yâre gönlüm Bûselik Aksak _
 Açıldı sîneme bir tâze yâre Evcârâ Curcuna _
 İltifat eyler iken ey gonce-leb Evcârâ Ağır Aksak _
 Zamanı var ki her bezmim anarsın (ararsın) Ferahfezâ Ağır Aksak Sermet Efendi
 Bir melek-peykersin ey Yusuf-lika Hicaz Devr-i Hindî _
 Sen beni bir bûseye ettin fedâ Hicaz Aksak Mahmut Celâleddin Paşa
 Zaman geçti ol gül-rûye gider yok Hicaz Aksak Semâî _
 Derûnî oldum efgenden Hicazkâr Aksak _
 Yoktur zaman gel mâhım heman gel Hicazkâr Semâî _
 Yorulmuş ol keman-ebrû Hisâr Bûselik Aksak _
 Can mısın cânân mısın bildir bana Hüzzâm Aksak İsmet
 Nice hâlim edem takrir Kürdîli Hicazkâr Aksak _
 Düştün yine bir şûh-i sitemkâre gönül vay Mâhûr Aksak _
 Te'lif edebilsem feleği âh emelimle Mâhûr Aksak Mehmet Sâdi Bey
 Esîr etti beni bir şûh-i gaddar Muhayyer Aksak _
 Gönlüm alıp ey kâşıyâ... Neveser Aksak _
 Nâz ile süzdün o çeşm-i fülfülü Neveser Ağır Aksak _
 Süzdükçe çeşm-i nergisin Neveser Sofyan _
 Gel sevdiğim affet beni  Nişâburek Türk Aksağı _
 Doğdu ol Şems-i Hakîkat Burc-ı Vahdet'ten bu şeb Rast Evsat _
 Bir merd-i Hakk'ı bul intisâb et Rast-ı Cedîd Sofyan _
 Ah bu âşıklık ne müşkil kâr imiş Sabâ Aksak Hâdî
 Nergisler olur yaman uyan gel aman aman Sabâ Aksak _
 Ey gül-i gülşen-serây-ı hüsn ü ân Sûznâk Devr-i Hindî _
 Firkatinle beni mecnûn ettin Sûznâk Düyek _
 Gayet güzeldir cism-i rû Sûznâk Nim Sofyan _
 Tâ cemâlin gördüğüm günden beri  Sûznâk Aksak _
 Var mı hâcet söyleyim ey gül-beden (gül-tenim) Sûznâk Aksak _
 Ateş-i aşkın harâb etti dil-i sûzânımı  Şehnaz Düyek _
 Ey nahl-i emel lûtf eyleyip gel Şehnaz Bûselik Semâî _
 İyd-i ekberdir cemâlin nice can kurban olur Tâhir Bûselik Devr-i Revân Halifezâde Tâhir Efendi
 Va'din unutma ey peri Yegâh Devr-i Hindî _


Hazırlayan: Suat Yener


 

20.11.2016